De laatste dagen bereiken mij berichten over vallende ouders, over mensen die voorgoed platliggen. Het vult het hoofd met herinneringen, onder andere aan een stuk dat ik dertig jaar geleden schreef over het werk van Bert Schierbeek met vallende ouders, platliggende mensen. Tijd om het weer beschikbaar te maken voor de lezers. Een mond vol aandacht is de titel. Het is ook terug te vinden via de pagina met verspreid proza.
voorplat van de veelgeprezen biografie (2021) door Graa Boomsma
7,4 kilo papier ben ik sinds een maand aan het vertalen. Ruim 900 pagina’s proza. De vrouw van John Irving, de schrijver van al die bladzijden, heeft ze gewogen: 16,4 pounds. Gelukkig vertaal ik ze niet alleen, maar samen met de ervaren Inge Pieters en Luud Dorresteijn, want wij moeten 1 september al klaar zijn. Met Luud heb ik al eens eerder samengewerkt aan Testament van de jeugd, de autobiografie van Vera Brittain. The Last Chairlift, zoals Irvings oorspronkelijke boek zal gaan heten, en onze vertaling komen tegelijk op de markt in oktober. Het is, zo zegt hijzelf, zijn laatste ‘grote’ boek.
Bij het vertalen heb ik al flink wat gewichten moeten omrekenen, want er komen aardig wat zoveel-pounders langs in het boek en dan gaat het niet om dikke hamburgers of enorme biefstukken, maar om heel kleine en grotere worstelaars en die zijn ingedeeld in gewichtsklassen.
Worstelen is een sport die Irving zelf heeft beoefend en ze duikt vaker op in zijn boeken. Zo zijn er meer soms nauwelijks verholen autobiografische elementen. De verteller, Adam Brewster, ontwikkelt zich van een tiener die schrijver wil worden tot een behoorlijk succesvol schrijver. Een pad dat John Irving ook heeft bewandeld. Een enkele keer citeert Adam iets uit zijn eigen boeken. Die citaten blijken na wat napluizing uit het werk van Irving te komen. Maar dat wordt nergens in het boek vermeld.
De research leidt niet alleen naar Irvings eerdere werk, maar tot nu toe ook naar worsteltermen en skitermen en van hoe scenario’s in elkaar zitten tot hoe de originele Duitse tekst luidt van een van Hitlers beruchte toespraken.
Verder duiken er literaire klassiekers op zoals Moby Dick, waarbij platdubbelzinnige opmerkingen over het tweede deel van die titel niet eentweedrie zijn opgelost. Dit najaar kun je lezen wat daarmee in het Nederlands is gebeurd als onze vertaling verschijnt bij de Arbeiderspers.
Nieuwsgierigen kunnen de eerste vijf hoofdstukken al in het Engels lezen, liet John Irving op Facebook weten in het bericht waarin hij ook het gewicht van het manuscript verklapte. Die hoofdstukken zou je hier kunnen downloaden in de uitgave Buzz Books Fall/Winter 2022, maar het is mogelijk dat er regiorestricties zijn en dat het alleen in Noord-Amerika lukt.
Laatst werd ik gevraagd naar een stuk over Bert Schierbeek dat ik ooit schreef en dat nu niet meer te vinden leek. Ik heb in de loop der jaren allerlei artikelen over andere dichters en andere zaken geschreven voor een heel scala aan papieren en digitale media, van het roemruchte literaire tijdschrift De Held tot het opinieweekblad De Groene Amsterdammer en van een tentoonstellingscatalogus tot een magazine als MEdium van de Stichting ME/CVS Nederland.
een van de vele nummers waar ik als dichter en poëziechroniqueur aan meewerkte – vormgeving Joke Hoogerhout
Op mijn oude homepage is een deel daarvan nog terug te vinden, maar die is in dezelfde loop der jaren steeds ongeschikter geworden, want slecht navigeerbaar op beeldschermen van telefoons en tablets. Tijd om ook dit proza op hanskloos.nl te inventariseren.
Gelukkig is een flink aantal inmiddels elders terug te vinden, op dbnl.org, de Digitale Bibliotheek der Nederlandse letteren, of op de sites van de tijdschriften waarin de stukken oorspronkelijk verschenen. Hier op hanskloos.nl vind je vanaf vandaag de pagina Verspreid proza met links naar een hele rits artikelen.
Maar sommige stukken zijn zo door de digitale mangel gehaald dat ze schier onleesbaar zijn geworden, en andere zijn simpelweg nog niet gedigitaliseerd. Die hoop ik hier ook te ontsluiten.
Om daarmee een begin te maken staat boven aan de lijst een stuk over een gedicht van Cees Nooteboom. Ik schreef het in 1991 voor De XXIe Eeuw, de opvolger van De Held, en het ging over (wit) privilege, al wist ik toen nog niet dat we dat vandaag de dag zo zouden noemen.
PS Dat essay over Schierbeek komt er ook aan.
PPS 2026 – de oude homepage is door KPN inmiddels opgeheven. Gelukkig heb ik het archief nog en is een deel daarvan inmiddels ontsloten, waaronder Een mond vol aandacht, het stuk over Schierbeek.
Laatst moest ik weer denken aan de woorden die de een tegen de ander zegt en wat er dan met die woorden gebeurt. En toen moest ik ook denken aan een oud gedicht dat een paar jaar geleden plotseling gezelschap kreeg van een cello en een saxofoon. Hieronder hoor je hoe die samenkomst heeft geklonken.
Op saxofoon hoor je Hubert-Jan Hubeek, op cello Jur de Vries, op stem HK.
Deze week ziet alweer een vertaling van mij het licht, maar deze lift mee in het werk van een collega. Nicolette Hoekmeijer heeft On Freedom (Four Songs of Care and Constraint) van Maggie Nelson vertaald en mij gevraagd het gedicht onder handen te nemen dat de schrijfster gebruikt als motto.
de Nederlandse uitgave vertaald door Nicolette Hoekmeijer
Leviathan heet het gedicht en die titel verwijst niet alleen naar een monster uit de bijbel, maar ook naar het gelijknamige boek uit 1651 waarin Thomas Hobbes zijn ideeën over de staat uiteenzet.
De dichter George Oppen publiceert na een veelbelovend debuut bijna dertig jaar lang geen poëzie, omdat hij er niet meer in gelooft. In 1962 verschijnt dan toch zijn tweede bundel The Materials. En Leviathan is het gedicht waarmee Oppen de bundel afsluit. ‘We moeten praten’ zegt hij twee keer in het gedicht. Dat zou zomaar de reden kunnen zijn dat hij weer poëzie is gaan schrijven.
George Oppen (foto Richard Friedman)
Dat is inmiddels zestig jaar geleden. Dat Maggie Nelson het gedicht als motto gebruikt, betekent dat het voor haar nog altijd actueel en van belang is. Als vertaler kan ik dat alleen maar onderschrijven.
In zekere zin lijkt het zelfs van toepassing op wat er in en rond Oekraïne gebeurt. Oppen heeft als soldaat in meerdere WOII-veldslagen gevochten en is na een zware verwonding onderscheiden met het Purple Heart. Er zijn meerdere lezingen mogelijk van de regels het ‘overwicht van objecten’. De hemel licht / dagelijks op van die overmacht en een daarvan is een oorlogssituatie.
_______
George Oppen Leviathan
De waarheid is ook haar najagen: zoals geluk, en houdt geen stand.
Zelfs het gedicht vreet zich weg nu in het zuur. Jagen, jagen;
een wind draait een beetje, draait in de rondte, erg koud.
Hoe zeggen we dat? In gewone mensentaal –
We moeten praten. Ik kan niet langer rekenen op de woorden, het raderwerk van de wereld. Wat onverklaarbaar is
is het ‘overwicht van objecten’. De hemel licht dagelijks op van die overmacht
en wij zijn het hier en nu geworden.
We moeten praten. Angst is angst. Maar wij laten elkaar in de steek.