Van een andere orde

Pär Hansson (foto: privécollectie)

Klimaatdichter zou de Zweed Pär Hansson in Nederland vermoedelijk worden genoemd. Er is een gedicht van hem terug te vinden op Klimaaksjon, de site van Noorse schrijvers die in actie komen tegen de klimaatverandering. Onlangs vertaalde ik voor het pas verschenen Scandinavië-nummer van Terras één lang gedicht en een reeks van negen kajakvormige gedichten uit zijn laatste bundel Kajak (2016), en uit die teksten spreekt zeker een duidelijke zorg over hoe de mens met zijn omgeving omgaat. Vi plockar bär i civilisationen (We plukken bessen in de beschaving, 2012) is de veelzeggende titel van zijn vijfde bundel. En zijn eerdere werk is vaak verweven met de natuur. Toch zou ik hem ook geen natuurdichter noemen.

Om een voorbeeld te geven een prozagedicht uit zijn tweede bundel Familjekista (Familiekist, 2001) waar zoals vaker de natuur de mensenwereld binnenkomt, hier in de vorm van bladeren, maar wat zich vervolgens voltrekt is van een andere orde dan natuurpoëzie. Misschien kun je het lichaamspoëzie noemen.

_______

DUIZELIG

Ik voel me duizelig, ik loop de aula uit de gang op. Een grijs licht komt door hoge ramen naar binnen. Het is een bewolkt licht dat geen schaduwen achterlaat. Een paar bladeren die naar binnen zijn gewaaid liggen roerloos op de geboende vloer. Ik voel aan de bladeren. Ze zijn dor en geel. Ik trek mijn schoenen uit en volg de gang, mijn wollen sokken glijden stil over de blanke vloer en ik kom geen andere leerlingen tegen, geen leraren. Ik ga een van de toiletten in, doe de deur goed op slot en het licht uit en trek mijn kleren uit. Ik kleed me uit tot ik naakt ben en betast mijn lichaam. Het is vochtig en verhit. De ruimte is donker en er is rust in het donker, ik kan mijn stem horen. Ik voel me moe, ga op de koele vloer liggen, slechts een dun streepje licht bereikt mij nog tussen de drempel en de onderkant van de deur door. De ruimte is zo klein dat ik bij beide muren kan, ook al lig ik op mijn zij. Het is fijn om op mijn zij te liggen. Ik heb het niet koud, schop met mijn voeten. Ik speel met mijn hand in het dunne licht, meet het punt af waar het licht van buiten wordt opgegeten door het eigen donker van de ruimte. Ik zie de schaduw van voeten. God staat buiten te wachten. Dan wordt er ongeduldig aan de deur gerukt, een metalen klank die maar door blijft daveren. Maar dat kan mij niets schelen. Ik speel met het licht, laat het golven over mijn knokkels en vingerkootjes.

_______

In Hanssons bundel drijven de kajakgedichten als scheiding tussen de langere reeksen. In Terras varen ze over pagina’s met andere teksten. Hierboven het eerste dat van de papieren wal steekt. Later hier of elders meer over deze poëzie.

Dat later is na een klein half jaar gekomen. Klik op onderstaande link voor meer Pär Hansson.

gedichten: Pär Hansson
vertaling: Hans Kloos

Herdrukken

colonpagina 5e druk

Mijn exemplaren van de eerste druk had ik natuurlijk al ontvangen. Vandaag kreeg ik een doos met de presentexemplaren van de vier drukken die daar binnen twee maanden al op zijn gevolgd, mede dankzij zeer enthousiaste recensies zoals deze uit de Volkskrant.

‘Ze zijn lichter’

Thomas Tidholm

Gisteren is het Scandinavië-nummer van literair tijdschrift Terras verschenen waarvoor ik werk van twee Zweedse dichters heb vertaald. Eén van de twee is een oude bekende: Thomas Tidholm.

De veelzijdige Tidholm maakt naast poëzie kinderboeken die geregeld bekroond worden, vaak samen met zijn vrouw Anna-Clara, en ook muziek – het recente Orsa by Night is een aanrader.

Een nummer van het album Orsa by Night van Tidholm en Knutsson

In 1995 heb ik voor Perdu uit zijn poëzie de bloemlezing Ik was een slechte hond samengesteld en in 1993 vertaalde ik al het hoorspel Pojken (‘De jongen’) voor theatergroep De Trust. Later vertaald werk verscheen in Raster en soms online. Recentelijk zijn er in Zweden twee totaal verschillende bundels verschenen. Het meest recent is Jordlöparens bok (‘Het boek van de loopkever’, 2020).

Voor vertalingen daaruit moet je in het nummer van Terras kijken, net als voor een aantal gedichten uit een andere recente bundel: Rösterna från Avocadobergen (‘De stemmen uit de Avocadobergen’, 2018). De Avocadobergen zijn geen bergen, maar de naam van wat ooit een voorstadje is geweest. De grote stad waar het bij heeft gehoord is vergaan. In de bundel klinken de stemmen van de mensen die niet weg wilden of konden en van anderen die aan zijn komen waaien.

Binnenkort meer Tidholm, ook ouder werk, op hanskloos.nl. Hier nu vast een van die stemmen uit het voormalig voorstadje.

_______

De woorden


We roepen in de schemering
van de balkons
wanneer het tussen de gebouwen door waait

Woorden hebben hier niet hetzelfde gewicht
als op andere plaatsen
Ze zijn lichter

Je grijpt ze uit de lucht
als je ze nodig hebt
laat ze dan weer los aan de lijzijde

Daar mag de wind ze meenemen
Ze worden wat ze in de mond worden
en dan weer weg

tussen het laken en het ondergoed
fladderend

als het al woorden waren
 

Thomas Tidholm
vertaling: Hans Kloos

Een kind doden

Dat is de Nederlandse titel van het beroemdste korte verhaal uit de Zweedse literatuur, Att döda ett barn van Stig Dagerman. Dat is verfilmd en staat nu op Netflix. Die korte film heb ik gezien en ik was met stomheid geslagen. Toen de woorden terugkwamen, schreef ik een stuk met dezelfde titel als het verhaal en de film en dat staat op de site van Filter, het tijdschrift over vertalen.

Het titelbeeld op Netflix

Een oprisping

Vorig jaar was ik met Hier maak ik mijn stad, mijn vertaling van Robin Robertsons The Long Take, genomineerd voor de Filter Vertaalprijs 2020.  Dit jaar werd ik uitgenodigd om zelf plaats te nemen in de jury voor 2021.

De enorme lijst vertalingen bleek een waar smörgåsbord te zijn, zouden de Engelsen zeggen die het Zweedse woord kennen: een overvloedige dis met een scala aan heerlijkheden. Hier en daar viel iets tegen. Meestal een uit het Engels vertaalde titel die leek te hebben geleden onder te grote haast. Maar het was een rijk vertaaljaar en ook onder de afvallers zaten zeer lezenswaardige, vakkundig vertaalde boeken, zoals bijvoorbeeld Mijn konijn van vaderskant van Etgar Keret, vertaald door Ruben Verhasselt, dat ik met zeer veel plezier heb gelezen.

Uiteindelijk kwamen we, Jacqueline Hulst, Emilia Menkveld, Jaap Scholten, Ivo Smits en ik, tot vijf vertalers die volgens ons de bijzonderste vertaalprestatie hadden geleverd.

Michaël Stoker Kroniek van een leven dat voorbijgaat
Fernando Pessoa (Van Oorschot)

Froukje Slofstra Romans
I.S. Toergenjev (Van Oorschot)

Jan Willem Reitsma Duizend manen
Sebastian Barry (Querido)

Floor Borsboom Aan de lopende band. Aantekeningen uit de fabriek 
Joseph Ponthus (De Arbeiderspers)

Bas Belleman Shakespeares Sonnetten (Athenaeum – Polak & Van Gennep)

[Op twee van de vijf omslagen wordt de vertaler vermeld.]

Onze indrukken van deze prachtvertalingen vind je op deze pagina van de Filter Vertaalprijs 2021 waar de vertalers ook zelf in korte filmpjes iets over het boek en hun vertaling vertellen. Uiteindelijk kozen wij voor het liefdewerk over de liefde, Bas Bellemans vertaling van Shakespeares Sonnetten, de bijzonderste onder de bijzonderen. De dag na zijn uitverkiezing verscheen er een mooi interview in de Volkskrant onder deze titel Shakespeare is allesbehalve stijfjes, zegt de winnaar van de Filter Vertaalprijs. Waarom zou je hem dan wel zo vertalen?

Ondertussen was ik gevraagd iets te schrijven over mijn wederwaardigheden als jurylid en dat deed ik na enig aarzelen maar al te graag omdat het tot mij doordrong dat we over sommige dingen niet hadden gesproken, zoals bepaalde criteria en vermogens, iets waar Mack the Knife wel over sprak: Also sprach Mackie Messer.