Vandaag is het veertien jaar geleden dat Hendrik Jan Marsman overleed, de man die de buitenwereld vooral kende als Bernlef. Ooit stond daar nog de letter J voor, maar sinds 2002 vond hij die niet meer nodig. De enkele keer dat hij met voornaam werd aangeduid was dat als Henk. Hij was dichter, essayist, prozaïst én vertaler.
Ik heb me af zitten vragen welke formulering het best mijn verhouding tot hem kenschetst. In de voetsporen van, het kielzog, navolging. Hij deed veel wat ik ook en deels dankzij hem doe. Hij is mij voorgegaan. Die simpele bewoording is denk ik het adequaatst. En je zou kunnen zeggen dat hij nog regelmatig ergens voor me opduikt aan de rand van mijn blikveld, waar naar zijn idee veel interessantere dingen gebeuren dan waar de ogen zich op focussen.
Dus toen het tijdschrift De Parelduiker in de persoon van redacteur Hein Aalders me dit voorjaar verzocht of ik iets wilde schrijven over de vertaler Bernlef, hoefde ik daar niet lang over na te denken. Binnenkort verschijnt het aan Bernlef en K. Schippers gewijde nummer met daarin mijn vrij omvangrijke bijdrage. Ruim 32 jaar geleden was ik recensent van De Groene Amsterdammer en kreeg ik ook een verzoek iets over Bernlef te schrijven, maar toen over de dichter, want hij had net de P.C. Hooftprijs voor zijn poëzie gekregen.
Vandaag leek me een goed moment om dat eveneens forse stuk weer toegankelijk te maken voor anderen. (Het stond op mijn oude, inmiddels verdwenen homepage en was ook al een tweede keer in druk verschenen, in J. Bernlef: de waarnemer: een documentaire (2015) van Hans Dütting (in eerste instantie zonder mijn toestemming. Later is die alsnog verkregen.)) En natuurlijk is daarin ook aandacht voor zijn vertaalwerk, want dat lag vaak in het verlengde van zijn poëzie of andersom, getuige met name de vertalingen van Tomas Tranströmer.
Lees Het gedicht als oog – over de poëzie van Bernlef, een verslag van een maand lang dwalen met twintig bundels onder de arm.